നമ്മൾ സ്നേഹിക്കുകയും വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരാളെ നിരന്തരം സംശയിക്കുകയോ പരിശോധിച്ചുറപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യാതെ സ്വീകരിക്കുന്നതാണ് ഈമാനിന്റെ സ്വഭാവം. ഒരു കുഞ്ഞ് തന്റെ ഉമ്മയെ സ്വാഭാവികമായി വിശ്വസിക്കുന്നതുപോലെ. ഉമ്മയെ വീണ്ടും വീണ്ടും സംശയിക്കുകയോ ക്രോസ്-വെരിഫൈ ചെയ്യുകയോ ചെയ്യേണ്ട ആവശ്യം കുഞ്ഞിന് തോന്നുന്നില്ല. സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ് ആ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം.
ഇസ്‌ലാമിക പദത്തിൽ Faith എന്നത് ഈമാൻ (إيمان) ആണ്; Belief system എന്നത് അഖീദ (عقيدة) ആണ്.
ഈമാൻ നിങ്ങളുടെ ആരോഗ്യത്തെ പോലെയാണ് — ഹൃദയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അവസ്ഥയോ സ്ഥിതിയോ ആണ് അത്. അതേസമയം, അഖീദ അഥവാ വിശ്വാസസങ്കൽപ്പം ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പോഷകവിവരങ്ങളും ആരോഗ്യജ്ഞാനവും പോലെയാണ്.
നമ്മുടെ ആത്മീയ ആരോഗ്യം മാറുന്നതുപോലെ ഈമാനും മാറാം; അത് വർധിക്കുകയും കുറയുകയും ചെയ്യാം. എന്നാൽ അഖീദ എന്നത് സ്ഥിരമായി നിർവചിക്കപ്പെട്ട വിശ്വാസങ്ങളാണ് — എഴുതിവെക്കാവുന്ന വസ്തുതകൾ.
ഈമാൻ വഹിക്കുന്നത് മനുഷ്യന്റെ ഹൃദയമാണ്; അഖീദയാകട്ടെ പുസ്തകങ്ങളിൽ എഴുതിവെക്കാനും സംരക്ഷിക്കാനും കഴിയും.
പുസ്തകങ്ങൾക്ക് അഖീദയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് വഹിക്കാൻ കഴിയും; എന്നാൽ ഈമാനെ വഹിക്കാൻ കഴിയില്ല. കാരണം ഈമാൻ ഹൃദയത്തിൽ ജീവിക്കേണ്ട ഒന്നാണ്.
അഹ്‌ലുസ്സുന്നയുടെ പണ്ഡിതന്മാർ നബിമാരുടെയും സ്വഹാബത്തിന്റെയും ഈമാനിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അഖീദയെ വിശദീകരിച്ചുതന്നിട്ടുണ്ട്. അശ്അരി, മാതുരീദി, അഥരി തുടങ്ങിയ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ഈ വിഷയത്തെ വിശദീകരിച്ചിട്ടുള്ളതായി കാണാം.
فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنتُم بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوا
“അവർ നിങ്ങൾ — നബി ﷺയും സ്വഹാബാക്കളും — വിശ്വസിച്ചതുപോലെ വിശ്വസിച്ചാൽ, അവർ തീർച്ചയായും സന്മാർഗം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.”
(അൽ-ബഖറ 2:137)
ഈമാൻ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണ്. ഹൃദയത്തിന്റെ ഭാഷ സ്നേഹമാണ്. അതുകൊണ്ട് നാം വിശ്വസിക്കുന്ന വ്യക്തിയെ സ്നേഹിക്കുകയും വിശ്വസിക്കുകയും അറിയുകയും ചെയ്യാതെ ആഴത്തിലുള്ള ഈമാൻ വളർത്തിയെടുക്കുക എളുപ്പമല്ല.
ദീനിന്റെ ഭാഷയിൽ, റസൂലുല്ലാഹ് ﷺ നമുക്ക് കൊണ്ടുവന്ന കാര്യങ്ങളെ സംശയമില്ലാതെ ഹൃദയപൂർവ്വം അംഗീകരിക്കുകയാണ് ഈമാൻ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈമാൻ വളർത്താൻ നബി മുഹമ്മദ് ﷺയെ അറിയാനുള്ള പരിശ്രമം ആവശ്യമാണ് — അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വം, സ്വഭാവം, മഹത്വം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ റസൂൽ എന്ന സ്ഥാനം, അദ്ദേഹം അല്ലാഹുവിന്റെ യഥാർത്ഥ ദൂതനാണെന്ന ഉറച്ച ബോധ്യം എന്നിവയെല്ലാം അറിയണം.
ആരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പോഷകജ്ഞാനം പണ്ഡിതന്മാരും വിദഗ്ധരും വിശദീകരിക്കട്ടെ. എന്നാൽ സാധാരണ മനുഷ്യന് വേണ്ടത് ആരോഗ്യം നേടുക എന്നതാണ്. പോഷകാഹാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് മാത്രം ഒരാളെ ആരോഗ്യവാനാക്കില്ല.
അതുപോലെ, അഖീദ പഠിച്ചതുകൊണ്ട് മാത്രം ഈമാൻ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. അഖീദയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് ആവശ്യമാണ്; എന്നാൽ ഈമാൻ ഹൃദയത്തിൽ ജീവിക്കേണ്ടതാണ്.
ഈമാനിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ഘടകങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് പ്രിയപ്പെട്ട നബി ﷺയോടുള്ള സ്നേഹം — ഹുബ്ബ്.
ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, റബീഉൽ അവ്വലിന്റെ സന്ദേശം ഇതുതന്നെയാണ്.
ഹുബ്ബും ഈമാനും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടതും വേർപെടുത്താനാകാത്തതുമാണ്.
തേനിനെ മധുരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, ഈമാനിൽ നിന്ന് സ്നേഹത്തെ വേർപെടുത്താൻ കഴിയില്ല.
നാം വിശ്വസിക്കുന്ന റസൂലുല്ലാഹ് ﷺയോടുള്ള സ്നേഹം ഈമാനിന്റെ ഹൃദയഭാഗമാണ്.